Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống từng tồn tại ở một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. Giai đoạn 2021 - 2025 ghi nhận những chuyển biến tích cực trong thay đổi nhận thức cộng đồng, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận ngày càng rõ nét từ người dân.

Nhận thức rõ những hệ quả lâu dài đó, trong giai đoạn 2021–2025, tỉnh Cao Bằng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm từng bước thay đổi nhận thức của người dân về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Trong giai đoạn này, tỉnh Cao Bằng thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số” tại 161 xã, thị trấn (nay sắp xếp còn 56 xã, phường). Các hoạt động truyền thông được tổ chức liên tục, đa dạng, phù hợp với từng địa bàn và từng nhóm đối tượng. Kết quả cho thấy những chuyển biến rõ nét: năm 2021, toàn tỉnh ghi nhận 261 cặp tảo hôn; đến tháng 12/2025, con số này giảm còn 36 cặp, giảm 225 cặp so với đầu giai đoạn. Tỷ lệ tảo hôn toàn tỉnh hiện còn khoảng 4,1%. Đặc biệt, nhiều năm liền trên địa bàn tỉnh không xảy ra trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Trung tâm Y tế Hà Quảng phối hợp với Đồn Biên phòng Cần Yên tổ chức tuyên truyền về nâng cao chất lượng dân số tại xóm Tả Cáp, xã Cần Yên.

Tỉnh chú trọng công tác tuyên truyền và xác định đối tượng cụ thể gồm: thanh thiếu niên dân tộc thiểu số; phụ nữ, nam giới tại các địa bàn còn nhiều khó khăn; phụ huynh, học sinh ở các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú; đội ngũ cán bộ cơ sở, đảng viên và người có uy tín trong cộng đồng. Nội dung tuyên truyền không chỉ triển khai trong hội nghị mà còn được lồng ghép vào các buổi họp xóm, sinh hoạt cộng đồng, các giờ học ngoại khóa trong nhà trường. Những câu chuyện về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được truyền tải bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, giúp người dân tiếp nhận một cách tự nhiên.

Năm 2021, năm đầu triển khai giai đoạn II của Đề án, toàn tỉnh tổ chức 8 hội nghị tập huấn cho gần 500 lượt cán bộ làm công tác dân tộc; tăng cường tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; xây dựng chuyên trang, chuyên mục trên Báo và Phát thanh – Truyền hình Cao Bằng; lắp đặt 12 pano tuyên truyền tại các vị trí trung tâm. Các địa phương tổ chức hơn 2.500 cuộc tuyên truyền trực tiếp tại thôn, bản, thu hút trên 31.000 lượt người dân tham gia, qua đó kịp thời phát hiện và can thiệp nhiều trường hợp có nguy cơ tảo hôn.

Học sinh trường Tiểu học và THCS Thanh Long, xã Thanh Long tham gia Hội thi “Rung chuông vàng”

Từ năm 2022, khi Đề án được tích hợp vào Tiểu dự án 2, Dự án 9 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nguồn lực được bảo đảm ổn định hơn. Nhiều mô hình tuyên truyền thiết thực được triển khai, trong đó các buổi sinh hoạt ngoại khóa với chủ đề “Nói không với tảo hôn”, hội thi “Rung chuông vàng” tuyên truyền giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống tại các trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS và các trường THCS được tổ chức rộng rãi trên địa bàn toàn tỉnh. Riêng năm 2025, các ngành chức năng đã tăng cường truyền thông trên nền tảng số với 22 bài viết, 7 video tuyên truyền được đăng tải, chia sẻ trên Fanpage Facebook và TikTok; đồng thời hoàn thành in ấn, cấp phát 935 cuốn sổ tay tuyên truyền đến cơ sở. Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng đã phát sóng 66 lượt clip tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong các chương trình quảng cáo và trên nền tảng mạng xã hội, góp phần nâng cao nhận thức của người dân.

Em Hoàng Thị Phượng, học sinh lớp 9, Trường THPT Lý Bôn chia sẻ: “Tảo hôn khiến chúng con mất đi tương lai, không tiếp tục được học tập, còn hôn nhân cận huyết thống có thể gây dị tật cho con cái. Đây đều là hành vi sai trái và vi phạm pháp luật”.

Song song với việc giảm tảo hôn, công tác phòng ngừa, ngăn chặn hôn nhân cận huyết thống được triển khai quyết liệt. Dù là vấn đề nhạy cảm, gắn với phong tục, tập quán, nhưng bằng sự tuyên truyền kiên trì, thuyết phục, người dân ngày càng hiểu rõ những hậu quả lâu dài đối với thế hệ mai sau. Nhiều thôn, bản từng tiềm ẩn nguy cơ cao nay đã không còn xảy ra tình trạng hôn nhân cận huyết thống.

Theo Chủ tịch UBND xã Thanh Long Triệu Thị Hoa, trước đây tảo hôn khá phổ biến trên địa bàn xã và từng xuất hiện hôn nhân cận huyết thống. Tuy nhiên, nhờ triển khai đồng bộ các mô hình can thiệp của Hội Phụ nữ tỉnh, chiếu phim lưu động của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các chương trình tuyên truyền của Sở Dân tộc và Tôn giáo, tình trạng này đã giảm nhanh qua từng năm.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực nhưng nguy cơ tái diễn tảo hôn vẫn còn ở một số vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế – xã hội còn khó khăn, thông tin chưa đồng đều và tập quán truyền thống vẫn ảnh hưởng. Điều đó đòi hỏi công tác phòng ngừa phải được duy trì thường xuyên, liên tục, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và ý thức trách nhiệm của mỗi gia đình, mỗi người dân.

Những chuyển biến trong giai đoạn 2021 - 2025 khẳng định nỗ lực bền bỉ của tỉnh Cao Bằng trong việc thay đổi nhận thức cộng đồng, tạo nền tảng quan trọng để tiếp tục giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong thời gian tới, hướng tới xây dựng cộng đồng văn minh, tiến bộ và phát triển bền vững.

Dương Liễu