Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam
Ngày 28/01/1941 là mốc lịch sử trọng đại đánh dấu sự trở về Tổ quốc và trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam của Chủ tịch Hồ Chí Minh (lúc đó là Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc) tại Pác Bó, Cao Bằng, mở ra giai đoạn mới chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám, xây dựng căn cứ địa, củng cố lực lượng, và đưa cách mạng Việt Nam đến thắng lợi.
Ngày 28/01/1941 Bác Hồ về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Ảnh tư liệu
Trong quá trình hoạt động ở nước ngoài, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc luôn theo dõi sát sao tình hình trong nước để tìm thời điểm thích hợp trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Ngày 28/01/1941 (tức ngày mùng hai tết Tân Tỵ), Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cùng 05 đồng chí (Đặng Văn Cáp, Phùng Chí Kiên, Lê Quảng Ba, Hoàng Văn Lộc, Đào Thế An) vượt qua mốc 108 (nay là cột mốc 675) biên giới Việt Nam - Trung Quốc về đến Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Đồng bào Pác Bó - Nhân dân các dân tộc Cao Bằng vinh dự, tự hào thay mặt Nhân dân cả nước đón Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.
Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước và chọn Cao Bằng là một sự tính toán kỹ lưỡng liên quan tới triển vọng của phong trào cách mạng cả nước. Ngay từ khi trở về Cao Bằng, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã bắt tay ngay vào việc xây dựng Cao Bằng thành căn cứ địa của cách mạng cả nước. Người liên tiếp mở nhiều lớp huấn luyện Việt Minh; dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn trực tiếp của Người, phong trào Việt Minh nhanh chóng thâm nhập và phát triển mạnh trong các thôn, xóm của tỉnh Cao Bằng. Chỉ trong vòng 3 tháng (từ tháng 2 đến tháng 4/1941), các tổ chức cứu quốc trong 3 châu Hòa An, Hà Quảng, Nguyên Bình đã thu hút trên 2.000 đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông tham gia. Các châu này trở thành các châu hoàn toàn Việt Minh. Phong trào Việt Minh ngày càng lan rộng và lớn mạnh.
Lán Khuổi Nặm ở Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng, nơi diễn ra Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ VIII (5/1941) quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh. Ảnh tư liệu.
Ngày 19/5/1941, Mặt trận Việt Minh chính thức được thành lập. Nhiệm vụ và chủ trương của Việt Minh được nêu rõ trong bản tuyên ngôn: “Việt Minh chủ trương tập hợp hết thẩy mọi tinh thần độc lập chân chính của giống nòi, kết thành một khối cách mạng vô địch, đặng đập tan xiềng xích của Nhật - Pháp, quét sạch những mưu mô xảo trá của một nhóm việt gian phản quốc”. “Coi quyền lợi dân tộc cao hơn hết thẩy, Việt Minh sẵn sàng giơ tay đón tiếp những cá nhân hay đoàn thể, không cứ theo chủ nghĩa quốc tế hay quốc gia, miễn thành thực muốn đánh đuổi Nhật - Pháp để dựng nên một nước Việt Nam tự do và độc lập”. Để tập trung vào nhiệm vụ cứu nước, các tổ chức quần chúng yêu nước ở trong Việt Minh đều lấy tên là cứu quốc như: công nhân cứu quốc, nông dân cứu quốc, thanh niên cứu quốc, phụ nữ cứu quốc, quân nhân cứu quốc, phụ lão cứu quốc…
Cũng nhằm mục đích động viên mọi lực lượng trong cuộc đấu tranh cách mạng ngày càng trở nên quyết liệt, cuối năm 1941, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã sáng lập ra tờ báo Việt Nam độc lập, in tại Pác Bó. Số báo đầu tiên ra ngày 01/8/1941. Ngoài tờ báo Việt Nam độc lập, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc còn biên soạn thêm một số quyển sách như: Con đường giải phóng, Lịch sử nước ta, Địa dư Bắc Kỳ, Địa dư Cao Bằng...; một số sách nói về kinh nghiệm đánh du kích nhằm mục đích giáo dục các hội viên của các tổ chức cứu quốc và quảng đại quần chúng về tinh thần yêu nước, truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc ta. Tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I (tháng 5/1942), Đảng bộ Cao Bằng quyết định lấy Việt Minh ngũ tự kinh làm tài liệu tuyên truyền chính trong quần chúng và các lớp học văn hóa.
Từ Cao Bằng, phong trào Việt Minh bắt đầu lan tỏa rộng khắp, ăn sâu, bám rễ sang các vùng phụ cận thuộc các tỉnh Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang. Phong trào ở cả ba tỉnh đều đã phát triển nhanh chóng và vững chắc, căn cứ địa Cao - Bắc - Lạng đang được hình thành, đòi hỏi phải tăng cường và thống nhất sự lãnh đạo của Đảng. Do đó, quyết định thành lập Liên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng gồm 8 đồng chí, Ban Thường vụ gồm 5 đồng chí. Sau một thời gian, quyết định thành lập Ban Việt Minh liên tỉnh Cao - Bắc - Lạng. Khoảng cuối năm 1943, đồng chí Hoàng Đức Thạc (tức Lã) được cử giữ chức Bí thư Liên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng và Chủ nhiệm Ban Việt Minh liên tỉnh.
Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Trung ương Đảng rất quan tâm đến công tác đào tạo cán bộ nhằm vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt, vừa chuẩn bị cho lâu dài, cả cán bộ chính trị và cán bộ quân sự. Từ tháng 6/1941 đến tháng 4/1942, đã đào tạo được trên 300 cán bộ Việt Minh. Số cán bộ này được Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và cán bộ Trung ương Đảng chỉ đạo trực tiếp, góp phần quan trọng đưa phong trào cách mạng của quần chúng phát triển mạnh mẽ và sâu rộng.
Tháng 02/1943, tại Lũng Hoài (xã Hồng Việt, châu Hòa An) diễn ra Hội nghị liên tịch giữa Tổng bộ Việt Minh, Liên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng và đại biểu Cứu quốc quân bàn việc mở rộng phong trào, chủ động chuẩn bị đón thời cơ mới. Theo chỉ thị của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị bàn việc mở rộng phong trào “Nam tiến” để tạo ra con đường liên lạc từ Cao Bằng phát triển sang các hướng: Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hà Giang.
Vào mùa hè năm 1943, cuộc “Nam tiến” được thực hiện: Tuyến thứ nhất (gọi là Nam tiến) do đồng chí Võ Nguyên Giáp chỉ huy, xuất phát từ Kim Mã (một địa điểm thuộc châu Nguyên Bình) vượt qua châu Ngân Sơn (tỉnh Bắc Kạn) nhằm thẳng hướng Nam mà tiến và đã gặp cánh quân của Cứu quốc quân Bắc Sơn vào tháng 11/1943 tại xã Nghĩa Tá (châu Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn), tuyến này chia ra các đội tỏa đi các địa phương.
Tuyến thứ hai (gọi là Đông tiến) nhằm hướng Đông Nam tiến qua châu Thạch An xuống Tràng Định, Bình Gia (tỉnh Lạng Sơn) để chắp nối với căn cứ Bắc Sơn - Võ Nhai và thông suốt đến Hiệp Hòa (tỉnh Bắc Giang). Đội vừa gây dựng cơ sở ở các vùng đi qua, vừa có những hoạt động quân sự phối hợp như trừng trị bọn tay sai phản động có nhiều nợ máu, đánh đồn Bản Trại, phá kho muối chia cho nhân dân.
Tuyến thứ ba (gọi là Tây tiến) từ Cao Bằng sang Hà Giang, Tuyên Quang do đồng chí Phạm Văn Đồng phụ trách đã nhanh chóng vượt qua châu Bảo Lạc sang Bắc Mê (tỉnh Hà Giang), Na Hang (tỉnh Tuyên Quang).
Phong trào xung phong Nam tiến phát triển rầm rộ trên địa bàn Cao Bằng. Từ cuối năm 1942 đến đầu năm 1943, tại Cao Bằng lần lượt tổ chức 19 đội xung phong Nam tiến, mỗi đội được phân công một địa phương hoạt động. Đây là một thắng lợi rất lớn trong việc xây dựng căn cứ địa cách mạng Cao Bằng theo sự chỉ đạo của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.
Công tác đào tạo cán bộ quân sự tại chỗ cũng được xúc tiến khẩn trương. Từ cuối năm 1942, theo đà phát triển của Việt Minh, phong trào luyện tập quân sự trở nên sôi nổi trong toàn tỉnh. Sự ra đời của lực lượng vũ trang Cao Bằng bao gồm các đội tự vệ, tự vệ chiến đấu, các đội du kích tập trung ở các châu, tổng. Trong giai đoạn này đã tạo ra những tiền đề quan trọng cho sự ra đời của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân vào tháng 12/1944, mở đầu trang sử vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Thực hiện chỉ thị của Lãnh tụ Hồ Chí Minh, đúng 17 giờ ngày 22/12/1944, Lễ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân được cử hành trọng thể trong khu rừng Slam Cao nằm giữa hai tổng Trần Hưng Đạo và Hoàng Hoa Thám thuộc châu Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, đồng chí Võ Nguyên Giáp - người được Lãnh tụ Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ chuẩn bị thành lập và chỉ huy Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân - tuyên bố thành lập Đội và vạch rõ nhiệm vụ của Đội đối với Tổ quốc. Lúc mới thành lập, Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân gồm có 34 cán bộ, chiến sĩ do đồng chí Võ Nguyên Giáp chỉ huy, đồng chí Hoàng Sâm làm Đội trưởng, đồng chí Xích Thắng (Dương Mạc Thạch) làm Chính trị viên. Trong số 34 chiến sĩ đầu tiên của đội, có 25 người là con em các dân tộc tỉnh Cao Bằng. Ngày 25/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân đã tổ chức đánh tiêu diệt gọn đồn Phai Khắt (xã Tam Kim, châu Nguyên Bình), bắt toàn bộ sĩ quan và binh lính địch, thu toàn bộ vũ khí. Sáng ngày 26/12/1944, Đội tiếp tục tiêu diệt gọn đồn Nà Ngần (xã Hoa Thám, châu Nguyên Bình). Đây là hai trận đầu ra quân của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân - Đội quân chủ lực của lực lượng vũ trang cách mạng Việt Nam dưới sự tổ chức, chỉ đạo của Đảng và Lãnh tụ Hồ Chí Minh, mở ra truyền thống “trăm trận trăm thắng” của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam) thành lập ngày 22-12-1944. Ảnh tư liệu.
Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc, ngày 02/5/1945, Hồng quân Liên Xô chiếm được Béclin, phát xít Đức bị tiêu diệt hoàn toàn. Trước nhiệm vụ mới của lịch sử, Lãnh tụ Hồ Chí Minh quyết định di chuyển đại bản doanh cách mạng Việt Nam từ Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào (Tuyên Quang) để thuận tiện cho việc lãnh đạo phong trào chung và gấp rút chuẩn bị mọi điều kiện cho giành chính quyền cách mạng trên cả nước.
Ngày 16/8/1945, Đại hội Quốc dân họp tại Tân Trào thông qua “10 chính sách lớn của Việt Minh”; thông qua “Lệnh tổng khởi nghĩa”; quy định quốc kỳ, quốc ca; thành lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Trung ương, tức Chính phủ Lâm thời do đồng chí Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi nhân dân cả nước tổng khởi nghĩa, trong đó chỉ rõ: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhân dân cả nước đồng loạt vùng dậy, tiến hành tổng khởi nghĩa, giành chính quyền. Chỉ trong vòng 15 ngày cuối tháng 8/1945, cuộc Tổng khởi nghĩa lật đổ sự thống trị của phát xít Nhật và bọn tay sai, giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản “Tuyên ngôn độc lập” ngày 2/9/1945. Ảnh tư liệu.
Ngày 02/9/1945, tại Vườn hoa Ba Đình (Hà Nội), trước hàng chục vạn đồng bào cả nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tại buổi lễ lịch sử này, đại biểu Tổng bộ Việt Minh đã đọc lời hiệu triệu, kêu gọi toàn thể đồng bào cả nước đoàn kết một lòng, sát cánh bên Chính phủ Hồ Chí Minh, quyết tâm đấu tranh bảo vệ nền độc lập non trẻ vừa giành được, đồng thời ra sức xây dựng một xã hội mới.
Dương Liễu